Стратегия және миссия

М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің 2020-2025 жылдарға арналған стратегиялық жоспары

1-бөлім. Мақсаты мен көрінісі

БҚМУ мақсаты: М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті Қазақстанның ең ежелгі жоғары оқу орындарының бірі ретінде өңірді жаңғырту орталығы болуға мүмкіндік беретін мәдениетаралық пен ұлттық келісімнің еуразиялық идеялары негізіндегі дәстүрді сақтау және нығайту. Озық педагогикалық технологияларды және заманауи білім беру инфрақұрылымын қолдана отырып, гуманитарлық, ғылыми және техникалық білімді жинақтау және тарату арқылы жоғары білікті мамандарды даярлау. Көрінісі: Білім беру, ғылым және өндірісті интеграциялау негізінде жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру жүйесінің үздіксіз дамуы, мамандарды даярлаудың жоғары сапасын қамтамасыз ету және университеттің орнықты дамуы. 2-бөлім. Ағымдағы жағдайды талдау және  басқару жүйесінің қауіпі М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің қызметі республикада және шет елдерде танымал болды. 2005 жылы Парижде Қазақстандағы алғашқы жоғары оқу орындарының арасында өткен индустряны дамыту жөніндегі халықаралық қауымдастықтың «SPI Алтын медалі" лауреаты атанды. Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті беделді «EUROPEAN QUALITY» («Еуропалық сапа») марапатына ие болды. Оксфорд (Ұлыбритания) қаласында Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті білім беру бағдарламаларының жоғары деңгейі үшін беделді "EuroEducation 2006: integration of European experience" марапатына ие болды.  Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті «THE UNITED EUROPE» («Біртұтас Еуропа»)  Еуропалық интеграцияны дамытуға қосқан үлесі үшін Еуропадағы жоғары білім беру магистрлерінің қатарына қосылды. 2006 жылы БҚМУ Мәскеуде өткен халықаралық саммитінде «Халық шаруашылығының көшбасшысы» ретінде танылып, аталмыш аталым бойынша арнайы марапаттау қағазы және медальмен марапатталды. «Қазақстан және ТМД елдерінің білім беру ақпараты» атты  төрт бірдей халықаралық форумында университеттің инновациялық белсенділігі байқалды. БҚМУ Алматы қаласындағы халықаралық көрмеде «Жоғары білікті мамандарды дайындағаны үшін» аталымымен марапатталды. 2005 жылы БҚМУ СБИ нің (Стратегиялық бағалау институты) 9000 сериясындағы халықаралық сапа стандарттарын енгізді, сыртқы  сертификаттау аудитінде олардың сәйкестігін бірнеше рет растады. М.Өтемісов атындағы БҚМУ әлемнің білім беру кеңістігін қалыптастыруға бағытталған Болон декларациясына қол қойған Қазақстанның алғашқы жоғары оқу орындарының бірі болды.

2010 жылы халықаралық стандарттарға сәйкес БҚМУ білім сапасы Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігінің институционалдық аккредиттеуінен өту арқылы  білім сапасына қойылатын халықаралық талаптарға сәйкестігі расталды. Университет (ENQA) Еуропалық Ассоциасының мүшесі болып табылатын Ресей тәуелсіз агенттігінде 11 халықаралық білім беру бағдарламаларын жоғары білім беру сапасын қамтамасыздандырудың аккредиттеуінен өтті. 2013 жылы университет ACQUIN неміс агенттігіндегі 3 білім беру бағдарламасының аккредитациялауынан өтті. 2014 ж. университет аккредиттеу және рейтингтің тәуелсіз агенттігінде (АРТА) институционалдық аккредиттеуден және 2015 және 2017 ж. мамандандырылған аккредиттеуден өтті. 2019 жылдың сәуірінде БҚМУ тәуелсіз аккредиттеу және рейтинг агенттігінде (АРТА) кезекті институционалдық аккредитациядан өтіп, 2026 жылға дейін жеті жылға аккредиттеу туралы сертификат алды. Қазіргі уақытта БҚМУ-дың барлық мамандықтары аккредитациядан өтті.

2017 жылғы ЖОО-ның Бас рейтингіне сәйкес, республикалық рейтинг агенттігі өткізген М. Өтемісов атындағы БҚМУ 25 орын алды. ҚР ЖОО ұлттық рейтингісінде - 2018 М. Өтемісов атындағы БҚМУ 11 орын алды. 2019 жылы АРТА рейтингісінде ЖОО республика бойынша 8 орынға көтерілді. ЖОО-ның БББ Атамекен рейтингісінде жоғары орын алады.

МЗТО мәліметтері бойынша түлектерді жұмысқа орналастыру соңғы бес жылда 80% - дан асты. Ол 2019 жылы ҚР ЖОО түлектерінің жұмысқа орналасуына мониторингі жүргізіп, БҚМУ 12 орын иеленді, бұл мәліметтерді "Еңбек ресурстарын дамыту орталығы" АҚ растады.Webometrix рейтингісінің қорытындысы бойынша, ЖОО сайты Қазақстанның 101 ЖОО ішінен 38 орынды алады.Халықаралық ынтымақтастық Еуропа, Азия, Америка, ТМД елдерінің шетелдік жоғары оқу орындарымен, ғылыми орталықтарымен және басқа да ғылыми ұйымдарымен 110-нан астам шарт негізінде жүзеге асырылады. Оқытушылар мен студенттердің академиялық ұтқырлық географиясы АҚШ, Германия, Польша, Ұлыбритания, Үндістан, Жапония, Украина, Ресейді қамтиды.Университет DААD, GLOBALUgrade, ERASMUSMUNDUS секілді халықаралық бағдарламаларға да белсенді қатысады.Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды дайындау магистратураның 24 мамандығы бойынша, бакалавриаттың 51 мамандығы бойынша 7 факультетте жүргізіледі. Бірнеше жыл бойы Болон процесінің негізгі ережелерін кезең-кезеңімен жүзеге асыру жүргізілді. 2005-2006 оқу жылында білім берудің кредиттік жүйесі бойынша білім беру бағдарламаларын іске асыру басталды және қазіргі таңда Болон процесінің толық және қосымша параметрлері бойынша төмендегідей практикалық нәтижелерге қол жеткізілді:

- үш деңгейлі жоғары білім жүйесі;

- студенттер мен оқытушылардың академиялық ұтқырлығы;

- жоғары білім сапасын бақылау;

- диплом қосымшасындағы кредиттік бағалаудың еуропалық жүйесі ;

- Әлеуметтік жұмыстың оқу үрдісін ұйымдастыруда білім беру бағдарламаларын қалыптастыруға студенттерді белсенді тарту;

- Құзіреттілік тәсілін және Дублин дескрипторларын ескере отырып, білім беру бағдарламаларының модульдік нұсқауларын қалыптастыру;

- Өмір бойы білім алу, яғни, қашықтықтан және электрондық оқыту үлгісі.

ЖОО-ның дамуы ҚР БҒМ – ДБҰ-ның 2020 жылға дейінгі стратегиялық құжаттары, БҒМ стратегиялық жоспарлары негізінде БҚМУ-дың 2021 жылға дейінгі Стратегиялық жоспары әзірленді. Жоспардың негізгі нысаналы көрсеткіштеріне қол жеткізілді, ал кейбіреулері 2018-19 жж.

- университеттердің ұлттық рейтингіндегі орындар;

- мамандандырылған аккредиттеуден өту;

- әлеуметтік серіктестік;

- түлектерді жұмысқа орналастыру;

- ағылшын тілінде білім беру бағдарламалары;

- халықаралық ынтымақтастық;

- академиялық ұтқырлық;

- қаржыландырылатын ғылыми-зерттеу жобалары;

- импакт-факторы бар халықаралық басылымдардағы жарияланымдар;

- "Рухани жаңғыру және т. б." бағдарламасын жүзеге асыру.

 

БҚМУ мамандарды даярлау сапасының көрсеткіштері еңбек нарығындағы мансаптық жетістіктерге деген сұраныс болып табылады және түлектердің жұмыспен қамтылуының жоғары деңгейі 80 пайызға жетті, 2018 жылы 87%.

Әлеуметтік серіктестік жүйесі тұтынушылармен өзара әрекеттесуге негізделген түлектердің құрылған қауымдастығының тәжірибесі бойынша 800-ден астам келісім-шарт жасалды және жұмыс берушілер кеңесі менеджерлер мен базалар бойынша сауалнама жүргізді, білім беру бағдарламаларының мазмұны жұмыс берушілердің талаптарын ескере отырып жаңартылды.

БҚМУ-нің басым міндеттерінің бірі- азаматтардың патриоттық сезімін және әлеуметтік жауапкершілікті жоғары адамгершілік қағидаларымен тәрбиелеу бойынша шаралар кешенін жүзеге асыру болып табылады. Осы мақсаттарға қол жеткізу үшін студенттік өзін-өзі басқару жастар ұйымының әскери патриоттық клубында, жастар ұйымдары 400-ден астам патриоттық бағыттағы іс-шаралар өткізді (2017-2019 жж.) өткізілді. «Жасыл ел» бағдарламасы бойынша студенттердің құрылыс жасағында 600-ге жуық студентті маусымдық жұмыспен қамтамасыз етеді. Университетте студенттердің шығармашылық дамуы мен спорттық және қоғамдық іс-шаралар өткізу үшін барлық қолайлы жағдайлар жасалған. Әлеуметтік қызметке, секциялардың жұмыс топтарына және т.с.с. қатысушы  тәрбиеленушілердің үлесі жалпы контингенттің 33 пайызын құрайды.БҚМУ қазіргі заманғы ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың мүмкіндіктерін өздерінің бағдарламалық өнімдерімен арнайы сайттардағы оқу үрдісін қолдау үшін пайдаланады. Факультет сайттары электронды оқулықтар мен бейнедәріс курстары туралы деректі фильмдер мен ақпараттық бағдарламалар шығарады.

Ғылыми қызмет  ғылыми орталықтармен, факультеттер мен кафедралар арқылы жүзеге асырады.  Соңғы үш жылда ғылыми жобалар бойынша сыртқы тапсырыс берушілердің қаржыландыруының жалпы сомасы жүз миллион теңгеден асты. Университеттің қаражаты есебінен шамамен жиырма жоба қаржыландырылды. БҚМУ ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысатын жастары бірігіп, соңғы жылдары жиырмадан астам грантқа ие болды.

Ғылыми зерттеу қызметі химия, биология, экология, педагогика, филология, археология және тарих саласына іргелі ғылым мен қолданбалы зерттеулерді дамытуға бағытталған. БҚМУ ғылыми және ғылыми техникалық қызмет субьектісі ретінде мемлекеттік аккредиттеу туралы куәлік алды. Ғылыми – зерттеу сублицензияларының басқару сапасын жақсарту мақсатында ғылыми процестерді коммерцияландыру кеңсесі құрылды.

Ғылыми білім берудегі  педагогикалық қызметтің сапасын жақсарту үшін оқытушылардың 50 пайызын  жоғары кәсіби профессор–оқытушылар,  ғылым докторлары мен ғылым кандидаттары  құрайды. Соңғы жылдары университетке дәріс жүргізу үшін әлемнің жеті елінен 50-ден астам шет ел профессорлары шақырылды.

Суденттердің ғылыми бірлестігінің саны 35 адамға жетті, олардың ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысатындар саны 1000 адамнан асты. БҚМУ студенттері география, математика және химия пәндері бойынша республикалық олимпиадалардың көшбасшысы болса, ал дене шынықтыру, экономика, есеп және аудит, информатика пәндерінен халықаралық олимпиаданың жүлдегерлері болып табылады.

Университетте «Мәңгілік ел», «Рухани жаңғыру» мемлекеттік бағдарламасын  жүзеге асыру жұмыстары бойынша жобалық кеңсе, ҚРА (Қазақстан Халқы Ассамблеясы) кафедрасы құрылды, сонымен қатар, білім шаңырағында әр түрлі археологиялық, географиялық, өлкетану экспедициялары, дөңгелек үстелдер, конференциялар өтеді. Ай сайын ғылыми баспаларда университет ғалымдарының қоғамдық-саяси тақырыптарға байланысты он шақты мақалалары жарық көреді. 

Университетте басқаруды демократияландыру алқалы органдардың – Байқау кеңесінің, Ғылыми кеңестің қызметтерін кеңейту арқылы корпоративтік басқару принципіне сүйеніп жүзеге асырылады. 2019 жылы ҚР Үкіметінің ЖОО-ны коммерциялық емес акционерлік қоғамға ауыстыру туралы шешімі қабылданды.

Университеттің ақпараттық кеңістікте, интернет кеңістікте, республика аймағында кеңінен танылғандығы ақпараттық ашықтық принципінің жүзеге асқандығын көрсетеді. ЖОО сайты wksu.kz белсенді қатысады және тәулігіне 2000-нан астам көрініске жетеді, бұл ұқсас сайттар арасында қатысу рейтингісінде 235 орынды (2702-ден) алуға мүмкіндік береді.  БҚМУ-дың Facebook бетінде 3000-нан астам жазылушылар, 200-ден астам жарияланымдары бар. Instagram-да 1500-ден астам жазылушылар мен 200-ге жуық басылымдар бар. БҚМУ-дың "Өркен" студенттік газетінің Facebook бетінде 5000-ға жуық жазылушы, 200-ге жуық жарияланым бар. Instagram студенттік "Өркен" газетінің бетінде 600 - ден астам жазылушы, 1200-ге жуық, 200-ге жуық жарияланым бар.Кері байланыс принципі тұрақты жұмыс істейді – студенттер мен оқытушылардың әлеуметтік көңіл-күйіне әлеуметтік сауалнамалар мен мониторинг жүргізіледі.БҚМУ Ғылыми кітапханасының миллионнан астам сақтау бірлігі, он оқу залы бар.Университет құрылымына физика-математикалық, педагогикалық, жаратылыстану-географиялық, филологиялық, Тарих, экономика және құқық, мәдениет және өнер факультеттері, 22 шығарушы кафедра, ғылыми кітапхана, баспа орталығы және БАҚ, экология және биогеохимияның сынақ зертханасы және ғылыми, оқу және өндірістік бағыттағы басқа да бөлімшелер кіреді.

 ЖОО-да 8 оқу корпусы, зертханалық корпус, 3 студенттік жатақхана, 2 типтік спорт залы, 3 бейімделген спорт залы, 2 ашық спорт алаңы, агробиостанция бар.Мың компьютерден астам компьютерлік және интерактивті техника паркі, жергілікті компьютерлік сыныптар желісінде біріккен секундына 32 Мбит жылдамдықпен интернетке қолжетімділік, интерактивті тақта және бейнемагнитофондар, принтерлер және басқа үздіксіз толықтырылған компьютерлік техника түрлері бар, барлық оқу ғимараттары тегін Wi-Fi қызметімен қамтамасыз етілген.

2020-2025 жылдарға арналған ҚР Білім және ғылымын дамытудың мемлекеттік бағдарламасында баяндалған жүйелі проблемалар, әлсіз жақтары және білім берудің даму қаупі Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің қызметінде есепке алынады және ЖОО-да әлеуетті тәуекелдерді басқару бойынша шаралар қабылдануда.

Дәрежеленген кадрлардың қартаюы.Университеттің елу жас оқытушысы PhD докторантурасында және шетелдік жоғары оқу орындарының аспирантурасында оқиды. Оның ішінде университет қаражаты есебінен бөлінген гранттар негізінде отыздан астам адам оқиды.

Білім беру жүйесін жеткіліксіз қаржыландыру.Қаржыландыру көздерін әртараптандыру үшін талапкерлерді тарту бойынша жұмыс жүргізілуде-жаңа білім беру бағдарламалары мен оқыту деңгейлері ашылады, ЖАО мен әлеуметтік серіктестерді оқытуға гранттар тартылады, қаржыландырылатын ғылыми зерттеулерге шарттар жасалады, ЖОО құрылымы мен менеджменті жетілдіріледі.

Білім беру ұйымдарының ақпараттық жүйелерінің жетілмегендігі.Оптикалық-талшықты байланыс желілері, оқу процесін және ЖОО – ны басқарудың автоматтандырылған жүйелері-сабақтар кестесі, пәндерге тіркеу, білімді бақылау, жоспарлау және есептілік, электрондық құжат айналымы жүйесі, жұмыс уақытын, оқу процесін, емтихандарды, бұқаралық он-лайн курстар және т. б. қолданысқа енгізіледі.

Жоғары білім беру ұйымдарының ескірген инфрақұрылымы.Инфрақұрылымды дамыту департаменті құрылды, ол жаңа корпустарды сатып алу және күрделі жөндеу, МЖӘ негізінде жаңа жатақхананың учаскесін ресімдеу және құрылысын салу, университет кампусын салу үшін жаңа қалалық шағын ауданда жер алу мәселелерімен айналысады.

Білім беру бағдарламалары мазмұнының теңгерімсіздігі. Кәсіби қауымдастық талаптарына түлектердің бейінінің құзыреттілігінің сәйкес келмеуі.БҒМ Білім беру бағдарламаларының жаңа тізілімінде жұмыс берушілердің тілектерін ескере отырып әзірленген БҚМУ-дың жұмыс істеп тұрған он үш жаңа ОП-мен қатар, оның ішінде "қос" бағдарламалар ұсынылған. Барлық білім беру бағдарламаларының мазмұны әлеуметтік серіктестермен келісілді, БҒМ сарапшыларымен ББ бағалау жүргізілді. Жыл сайын білім беру бағдарламаларының тізбесі мен мазмұны оқу сапасы мониторингінің, стейкхолдерлер ұсынымдарының, жұмысқа орналастыру нәтижелерінің қорытындылары бойынша жаңартылады.

ПОҚ шет тілдерін меңгерудің әлсіз деңгейі.Жыл сайын ЖОО-ның ПОҚ ағылшын тілі курстарында Pre-Intermediate және Upper Intermediate деңгейлерінің IELTS емтиханын тапсыруға дайындығын қоса алғанда, оқыту жүргізіледі.  Сабақты өткізу үшін IELTS 8,0 және одан жоғары сертификаттары бар тіл тасымалдаушылары тартылады. Жетпістен астам оқытушы ағылшын тілінде сабақ береді, оқулықтар мен оқу құралдары шығарылады.  Студенттер үшін ЖОО-ның қаражаты есебінен, ағылшын тілін білу деңгейін көтеру, тіл тасымалдаушыларды тарту арқылы жүйелі түрде сабақтар жүргізіледі.

Ғылым, білім және өндіріс байланысы нашар.

Қазіргі уақытта барлық білім беру бағдарламалары бойынша сарапшылар мен рецензенттер топтары ұсынылған. Түлектер қауымдастығы мен жұмыс берушілер Кеңесі жұмыс істейді. Барлық дайындық бағыттары бойынша дуалды оқыту элементтері енгізілді. Ғылыми зерттеулер жүргізуге жиырма дерлік шаруашылық жүргізуші субъектілермен шарттар жасалды, зерттеулердің тақырыбы гуманитарлық, сондай-ақ жаратылыстану және техникалық ғылымдар саласын қамтиды.

 

3-бөлім. БҚМУ дамуының стратегиялық мақсаттары мен міндеттері

ҚР БҒМ Стратегиялық жоспарлау құжаттарын талдау, университеттің ағымдағы даму жағдайын, оның мүмкіндіктері мен тәуекелдерін ескере отырып, дамудың келесі ұзақ мерзімді мақсаттарын қалыптастыруға мүмкіндік береді, бұл:

- Білім берудің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыру. Экономика салаларын жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар бәсекеге қабілетті кадрлармен қамтамасыз ету;

- Елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына ғылымның үлесін арттыру;

- Рухани-адамгершілік, эстетикалық және еңбек тәрбиесін жетілдіру.

Академиялық саясат саласындағы стратегиялық міндеттер:

- Бәсекеге қабілетті кадрларды сапалы даярлауды қамтамасыз ету;

- Әлемдік үрдістер контекстінде жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім мазмұнын жаңғырту.

Академиялық міндеттерге қол жеткізу үшін инновациялық міндеттер шешілетін болады:

- Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру менеджменті мен мониторингін жетілдіру бойынша;

- Жоғары оқу орындарының инфрақұрылымын дамыту.

 Ғылыми әлеуетті дамыту жөніндегі мақсатқа қол жеткізу үшін, ең алдымен, ғылыми-техникалық әзірлемелерді коммерцияландыруға назар аудару қажет, олар келесі міндеттерді шешуге ықпал ететін болады:

- Университеттің тұрақты дамуына ғылымның үлесін арттыру;

- Ғылым инфрақұрылымын жаңғырту және ғылыми-зерттеу институттарын оңтайландыру;

- Халықаралық интеграция және интернационализация.

Тәрбиенің көпқырлы үрдісінің маңызды міндеті:

- Көпмәдениетті үйлесімді дамыған тұлғаны қалыптастыру.

Дамудың стратегиялық міндеттерін қалыптастыру университет дамуының стратегиялық бағыттарын егжей-тегжейлі әзірлеуге мүмкіндік береді.

 

 

4-бөлім. БҚМУ дамуының стратегиялық бағыттары

4.1 Бәсекеге қабілетті кадрларды сапалы дайындауды қамтамасыз ету

Білім беру тапсырысын алу бойынша жұмыс халықаралық талаптарға білім беру процесі сапасының сәйкестігін растайтын институционалдық және мамандандырылған аккредиттеу нәтижелеріне сүйенетін болады.

Университет жергілікті атқарушы органдармен өңірлік еңбек нарығының талаптарын ескере отырып, жергілікті бюджеттер қаражаты есебінен гранттар бөлу бойынша жүйелі жұмыс жүргізеді және жұмыс жасайды.

Әлеуметтік серіктестердің қаражаты есебінен кадрларды дайындау жаттығулары дамитын болады.

Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрларды даярлаудың мазмұны мен құрлымы өңірлік сипаттамаларды ескере отырып, сондай-ақ ұлттық біліктілік және кәсіптік дағдылармен анықталған құзыреттер мен дискрипторлар негізінде еңбек нарығының қажеттіліктеріне сәйкес жүзеге асырылады және жаңартылады.

Шетелдік серіктестіктермен және жұмыс берушілермен бірге білім беру бағдарламалары әзірленетін болады. Мұғалімдер жыл сайын біліктілігін арттырып тәжірибе алмасады.

Студенттер санын арттыру үшін жұмыс жүргізіледі:

- кәсіби бағдар берудің жаңа әдістерін және икемді баға саясатының дамуына байланысты;

-жаңа мамандықтар мен дайындық деңгейлерін ашу, мысалықолданбалы бакалавриат - "Бастауыш білім", бакалавриат – "Математика –Информатика", докторантура PhD – "Биология" және т. б.;

- бакалавриат контингентінің 10% -ға дейін және магистратура контингентінің өсуі;

- «Жалпы медицина», «Фармация» мамандықтары бойынша жаңа мамандықтардың ашылуы, БҚМУ филиалының базасында Асфендияров атындағы ҚазҰМУ ашылуымен;

- шетел студенттерінің санын көбейту, соның ішінде. Орталық Азия елдерінен.

Ғылыми және педагогикалық кадрлардың әлеуетін толықтыру мақсатында БҚМУ-нің профессор-оқытушылар құрамын мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының ұлттық жоғары оқу орындарында оқыту бойынша жұмыстар жүргізіледі. Сондай-ақ, университеттің қаражаты есебінен шығындарды өтеу туралы шарт негізінде жыл сайын шетелдік және ұлттық жоғары оқу орындарында аспиранттар мен докторантураға кемінде 20 талапкер жіберіледі.

Мұғалімдер жыл сайын біліктілігін арттырып, тәжірибе алмасады.

Білім беру бағдарламалары жетекші шетелдік серіктес жоғары оқу орындарымен бірлесіп әзірленетін болады.

  Байқау кезінде ғылыми зерттеулер жүргізіледі.

Серіктес университеттер мен шетелдік ғылыми орталықтармен бірге ынтымақтастық жүзеге асырылатын болады.

Жұмыс берушілердің қанағаттану деңгейін анықтау үшін түлектердің жұмысқа дайындық деңгейі әлеуметтік зерттеулермен (сауалнамалар, сұрақ қою, сұхбат және т.б.) жүргізілетін болады.

Студенттердің, соның ішінде білім беру тапсырысы бойынша оқытылып жатқандардың санын көбейтуге бағытталған кәсіптік бағдар жұмысы жүргізілетін болады.

Университет түлектерін жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуде мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдармен ынтымақтастық дамиды.

Арнайы білім беру қажеттіліктері бар студенттерге (рампалар, көтергіштер, элеваторлар, сондай-ақ ақпараттық және кітапхана қорлары және т.б. қамтамасыз ету үшін) тең шарттар жасайды және кедергісіз қолжетімділік жалғасады.

Ол сондай-ақ қашықтықтан білім беру технологияларын одан әрі кеңейту, онлайн-курстардың ашылуы, арнайы және қосымша білім беру бағдарламалары мен оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеу, сондай-ақ арнайы білім беру қажеттіліктері бар студенттермен жұмыс істеу үшін МЖӘ-ні қайта даярлауды көздейді.

Академиялық тұтастық саясатын жүзеге асыру және плагиат жүйесіне  және тұтастай алғанда сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу жалғасады.

 

4.2 Әлемдік үрдістер контекстінде жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім мазмұнын жаңғырту

БҚМУ-дың академиялық тәуелсіздігі дамиды, оның ішінде білім беру бағдарламаларын қалыптастыруда, қосымша білім беру бағдарламаларын, сондай-ақ пәнаралық білім беру бағдарламаларын әзірлеуде дамиды. Университеттің студенттерге бағытталған білім беру қызметі кілттік тренингке айналады.

Университеттің білім беру бағдарламалары кәсіби стандарттар негізінде әзірленетін болады. Педагогикалық білім беруді жаңғырту жобасына сәйкес, педагогикалық білім мазмұны жаңартылатын педагогтың кәсіби стандарттары әзірленетін болады.

Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің білім беру бағдарламалары үш тілде жүзеге асырылады.

Шет тілдерін меңгеру деңгейін көтеру үшін оқытушылар, студенттер, магистранттар біліктілігін көтеру курстары, қашықтан оқыту технологиялары арқылы қамтамасыз етіледі. Көптілділікті енгізу бойынша жұмыс IELTS сертификаттарының оқытушылары мен студенттерін алуға бағытталған.

Оқытуға университеттердің, ғылыми-зерттеу институттарының және өндірістен отандық және шетелдік үздік мамандар тартылады.

Білім берудің жаңартылған мазмұнын жүзеге асыру үшін университеттің жиырмадан астам адамы ай сайын мектептерде жұмыс істейтін болады, педагогикалық мамандықтар студенттеріне арналған ай сайын мың адамға интеграциялық тәжірибе жүзеге асырылады.

Академиялық ұтқырлық, соның ішінде Эразмус+ жобаларына белсенді қатысу  және шетелдік студенттердің оқуға келуі әрі қарай дами беретін болады.

БҚМУ-дың барлық мамандықтары аккредитациядан өтіп, нәтижелері жүйелі түрде аккредитациядан кейінгі бақылау арқылы расталады.

 

4.3 Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді дамыту менеджменті мен мониторингін жетілдіру

Назарбаев Университетінің азаматтық жоғары оқу орындарында академиялық және тәуелсіз басқарушылық мәселелері бойынша тәжірибесін кезең-кезеңмен жүзеге асыру жалғасады.

Білім берудегі басқаруды одан әрі жетілдіру, оның ішінде институционалдық деңгейде жетілдірілетін болады. Басқарудың корпоративтік қағидаттарын дамыту ЖОО – ның жаңа мәртебесінде-коммерциялық емес акционерлік қоғамда жүзеге асырылатын болады. БҚМУ-ды мемлекеттің 100% қатысуымен коммерциялық емес акционерлік қоғам етіп қайта құру бойынша уәкілетті органмен бірлесіп ұйымдастыру және құқықтық мәселелер шешілетін болады.

Жоғары оқу орнының топ-менеджментіне шетелдік мамандар тартылатын болады, басшылық құрам жоғары білім берудегі менеджмент бойынша, оның ішінде бюджеттен тыс қаражат есебінен жүйелі түрде біліктілігін арттырудан өтетін болады.

Жас мамандардың кәсіби қалыптасуына басшылық ету үшін тәлімгерлік институты дамитын болады.

Объективті критериалды көрсеткіштер, жариялылық және ашықтық негізінде кадрларды ынталандыру жүйесі жетілдірілетін болады.

4.4 Жоғары оқу орындарының инфрақұрылымын дамыту

Жаңа мамандықтарды ашу және тұтастай алғанда контингентті ұлғайту жөніндегі қабылданған шараларға сәйкес, облыстық орта мектептің түлектерінің 2016 жылы 4 869-дан 12 865 адамға дейін өсуін ескере отырып, 2029 жылы университетте жаңа оқу ғимараттарын салу және сатып алу, 500 орындық жатақхана салу жұмыстары жүргізілуде.

Ғылыми зерттеулердің нәтижелерін коммерциялау  жағдайын ұйымдастыру үшін ғылыми-зерттеу жұмыстарының инфрақұрылымын жетілдіруді көздейді.

Гранттық қаржыландыру шеңберінде университеттердің ғылыми жобаларын коммерциализациялау механизмдері, ғылыми-зерттеу жұмыстарын өткізуге арналған тендерлерге қатысу, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік, соның ішінде университет, ғылыми ұйым және бизнес арасындағы үшжақты келісімдер әзірленетін болады.

Оқу бағдарламаларының сапасы жақсарып, өндіріспен тығыз қарым-қатынаста болады.

БҚМУ-дың материалдық-техникалық базасы жүйелі түрде нығайтылады.

 

4.5 Университеттің тұрақты дамуына ғылымның үлесін арттыру

БҚМУ жеке капиталды зерттеуге және дамытуға қосқан үлесін ынталандыру мақсатында Дүниежүзілік банктің «Өнімді инновацияны ынталандыру» жобасын жүзеге асыруға қатысуын жалғастыратын болады.

Стратегиялық маңызы бар мемлекеттік проблемаларды шешуге және бизнестен бірлесіп қаржыландыру арқылы ғылыми зерттеулер нәтижелерін коммерцияландыруға бағытталған гранттық және бағдарламалық мақсатты қаржыландырудың жаңа үлгілері әзірленетін болады.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес жас ғалымдарды қолдау үшін жас ғалымдардың жобаларын гранттық қаржыландыру конкурстарына жыл сайын қатысу қамтамасыз етіледі.

Қаржыландырылған ғылыми жұмыстар конкурстарына қатысудың жаңа механизмдері жергілікті бюджеттер мен шаруашылық жүргізуші субъектілер есебінен енгізіледі.

Ғылыми жобалардың тиімділігін арттыру үшін ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында патенттер мен авторлық куәліктерді міндетті түрде алу талаптары болады.

Магистрлік диссертациялардың сапасы мен тиімділігін арттыру үшін зерттеу нәтижелерін өндіріске және оқу үрдісіне енгізуге қойылатын талаптар мен оны растайтын құжаттар ұсынылатын болады.

 

4.6  Ғылым инфрақұрылымын жаңғырту және ғылыми-зерттеу институттарын оңтайландыру

Тиімді жұмыс істеу үшін БҚМУ-дың ғылыми-зерттеру бөлімдерінің құрылымы дамытылады. Бірқатар ғылыми зертханалар мен «Табиғи және гуманитарлық зерттеулер ғылыми-зерттеу институты» заманауи ғылыми жабдықтармен ашылуы жоспарланып отыр.

Университет қаражаты есебінен ғылыми-зерттеу жобаларын іске асыру ҒЗЖ нәтижелерін одан әрі коммерцияландырудың негізі болады. Университетішілік ғылымды қорландыру жалғасады.

Коммерциализация офисінің жұмысы ҒТӘН патенттеу және коммерциализациялауды арттыру үшін жетілдірілетін болады.

Университет қаржыландырылатын әлеуметтік жобаларды іске асыруға қатысу үшін ғалымдар мен студенттердің қоғамдық бірлестіктерін құруды жалғастырады.

Заңнаманы жетілдіру, эндаумент қоры, ЖОО түлектері құрған стартап-компаниялар саны артты.

«Рухани жаңғыру» бағдарламасын іске асыру бойынша жобалық кеңсе мемлекеттік әлеуметтік, саяси және әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыру бойынша жүйелі конференцияларды, дөңгелек үстелдерді, бұқаралық іс-шараларды ұйымдастырушы болады.

 

4.7 Ғалымның ғылыми әлеуеті мен мәртебесін нығайту

 

Ғылыми, ғылыми-техникалық және ғылыми-педагогикалық ақпараттың қол жетімділігі, оның ішінде ғылыми-техникалық ақпараттың халықаралық деректер базасына қол жетімділігі кеңейтілетін болады.

Ғалымдардың мәртебесі ғылыми зерттеулерге қатысу нәтижелеріне байланысты қосымша ақы тағайындау, сыйлықақы беру арқылы жаңартылады.

Импакт-факторы жоғары халықаралық журналдарда ғалымдардың басылымы ынталандырылатын болады.

Диссертацияларды қорғау, ғалымдардың монографиялары мен оқулықтарын шығару ынталандырылатын болады.

Ғылым мен экономиканың басым салаларына жүктелген өнертабыстардың өтінімдері университетті патентті алу үшін жан-жақты қолдау көрсетілетін болады.

Ғалымның жұмысының өнімділігі жарияланымдар санына және осы басылымдардың дәйексөзіне негізделген Хирш индексі (h-индекс) бойынша бағаланатын болады, сондай-ақ жоғары квартильді және процентильді жоғары рейтингтік танымал журналдарда жарияланымның болуы.

"БҚМУ Хабаршысы" журналының Scopus және Web of Science деректер қорының талаптарына сай жарияланымның сапасын арттыру және талаптарына бейімдеу бойынша жұмыс жүргізіледі.

ҚР БҒМ ұсынған тізбеге "БҚМУ Хабаршысы" журналының жаңа ғылыми бағыттарын енгізу және журналды халықаралық ғылыми қоғамдастыққа жылжыту бойынша жұмыс жалғастырылатын болады.

ПОҚ және студенттер ҒЗЖ шығарған нәтижелердің сапасы мен ғылыми жаңашылдығын арттыру мақсатында отандық және халықаралық мәліметтер базасында плагиаттың бар-жоқтығы тексеріледі.

 

4.8 Халықаралық интеграция және интернационализация

 

Ғылыми жобаларды жүзеге асыру шетелдік серіктес жоғары оқу орындарымен құрылған ғылыми консорциумдар аясында жалғасатын болады.

Импакт-факторы жоғары халықаралық рейтингтерде қазақстандық ғалымдардың басылымы (бірлескен авторлық) жалғасады.

Университет халықаралық іс-шараларды - көрмелерді, конференцияларды, олимпиадаларды өткізуді жалғастырады.

Ұлыбританияның «Ньютон Аль-Фараби» әріптестік бағдарламасы, «Юбер Кюрьен» Франциямен әріптестік бағдарламасы, «Горизонт 2020» Еуропалық Одақ бағдарламалары сияқты халықаралық бағдарламалар аясында бірлескен жобаларды іске асыру айтарлықтай артады.

Халықаралық бағдарламалар, түрлі халықаралық қорлар мен ұйымдар шеңберінде бірлескен жобаларды іске асыру үшін өтінімдер дайындау жөніндегі жұмыс жалғасатын болады.

Халықаралық қызметті жүйелеу және әдіснамалық қамтамасыз ету үшін интернационалдандыру стратегиясы әзірленетін болады.

 

4.9 Көпмәдениетті үйлесімді дамыған тұлғаны қалыптастыру

 

Университеттегі көпмәдениетті, үйлесімді дамыған тұлғаны қалыптастыру «Рухани жанрыру» институтының жұмысына негізделеді. Тәрбие жұмысының негізіне институттың ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелеріне негізделеді. Институттың жобаларына қатысу арқылы жастар білім алады.

ҰҚК кафедрасының қызметі студенттердің барлық кәсіби және жас санаттарын қамтиды. Университеттің Батыс Қазақстан облыстық ҰҚК және этномәдени бірлестіктермен тығыз байланыстары жалғасады.

Жас азаматтардың белсенді азаматтық ұстанымдарын қалыптастыру, әлеуметтік жауапкершілік, отансүйгіштік, жоғары моральдық және көшбасшылық қасиеттерін қалыптастыру бойынша бұқаралық іс-шаралар әлеуметтік маңызы бар жастар жобаларын жүзеге асырумен байланысты болады.

Студенттер БҚМУ-дың дәстүрлі әлеуметтік қызмет түрлерін дамытуға белсене қатысады: студенттік өзін-өзі басқару, пікірталас қозғалысы, студенттік еңбек жасақтары, «Жасыл ел» еріктілері, еріктілер.

ЖОО студенттері мен оқытушылары үшін СӨС бағдарламасы қабылданады және іске асырылады. Бағдарлама шеңберінде іске асырылатын спорттық іс-шаралар саны едәуір кеңейтіледі және спорт секцияларында шұғылданушылар саны өседі.

Кураторлар мен университет мұғалімдерінің барлық жұмыс түрлері азаматтың және патриоттың қалыптасуына бағытталған.

Осы салалардағы жұмыс нәтижесінде, атап айтқанда, университетте педагогикалық пәндерді оқытудағы мазмұн мен көзқарастардың күтілетін өзгеруі; мұғалімдердің сапасын арттыру; университеттің ғылыми мектептерін қалыптастыру және жаңарту және өзекті ғылыми мәселелерді дамыту; университет ғалымдарының ғылыми өнімдерін коммерциализациялау үшін қажетті жағдайлар жасау, ғылымның өндіріспен байланысын нығайту;  халықаралық ғылыми қауымдастыққа интеграция; жас ғалымдар үшін ынталандыру жүйесін енгізу.

 

5-бөлім. Нысаналы индикаторлар

 

 

 

 

 

 

 

Нысаналы

индикаторлар

Өлшем бірлігі

2019 жылдың көрсеткіштері

2020жыл

2021 жыл

 

2022 жыл

2023 жыл

2024 жыл

2025 жыл

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Мақсаты: 1. Білім берудің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыру.

 Экономика салаларын жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар бәсекеге қабілетті кадрлармен қамтамасыз ету

1

Ұлттық университеттер арасындағы орны

орын

8

8-11

8-11

8-11

8-11

8-11

8-11

2

Танылған   агенттіктерден ұлттық мамандандырылған және институционалды аккредиттеуден  өту

БББ саны/%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

3

Шетелдік студенттер саны.

саны

45

45

 

55

 

70

 

75

 

80

 

80

4

Жұмыс берушілермен жұмысқа орналастыру және практика бойынша шарттар саны.

саны

800

800

800

800

800

800

800

5

Білімберумекемелеріменкәсіпорындарындакафедралардыңжұмысістептұрғанфилиалдары

 

саны

 

30

35

35

35

35

35

35

6

Мемлекеттік тілдегі оқу-әдістемелік әдебиеттердің үлесі

 

%

 

42

 

44

 

44

 

45

 

47

 

47

 

48

7

ҚР БҒМ РОӘК ұсынысы бойынша шығарылған университет ПОҚ оқу құралдары

 

саны

 

10

 

12

 

12

 

12

 

14

 

14

 

16

8

Студенттер мен магистранттардың академиялық ұтқырлыққа қатысуы кіру / шығу

 

саны

111/23

 

120

/25

 

120

/25

 

120

/25

 

140/

30

 

140/30

 

140/30

9

Кәсіптік стандарттар негізінде әзірленген педагогикалық мамандықтар бойынша енгізілген білім беру бағдарламаларының үлесі

 

 

%

70

85

95

100

 

 

100

 

 

100

 

 

100

10

Жұмыс берушілердің талаптары бойынша модульдерді/ ҚБББ әзірлеу

саны

185

185

 

185

 

185

 

200

 

200

 

200

11

Екі серіктес ЖОО арасындағы келісім негізінде қос дипломды білім беру бағдарламаларын әзірлеу және қол қою және оларды іске асыру

 

 

 

саны

4

4

 

 

 

     4

 

 

 

5

 

 

 

5

 

 

 

6

 

 

 

6

12

Жоғары оқу орнын бітіретін бірінші жылы мамандығы бойынша жұмысқа орналастырылған бітірушілердің үлесі

 

 

%

80

80

 

 

80

 

 

80

 

80

 

80

 

80

13

Білім беру үдерісіне ағылшын тілінде енгізілген білім беру бағдарламаларының саны

 

саны

4

4

 

 

5

 

 

5

 

 

6

 

 

6

 

 

6

14

Оқу корпустарында ерекше білім беру қажеттіліктері бар студенттер үшін кедергісіз қолжетімділікті қамтамасыз ету

(пандустар, тұтқалар және т. б.).

 

 

 

 

%

 

 

 

 

100

 

 

100

 

 

100

 

 

100

 

 

100

 

 

100

 

 

100

15

Басқа қаладан келген студенттердің тұру үшін құрылған төсек-орын саны.

саны

1100

1100

1100

1700

1700

1700

1700

16

Ғылыми дәрежесі бар ПОҚ үлесі

%

48,0

48,0

50,0

55,0

55,0

55,0

55,0

17

ПОҚ біліктілікті арттыру курстарынан өтуі

саны

80

80

 

80

 

80

 

100

 

100

 

100

18

Еуростандартты деңгейлеп дайындауға сәйкес келетін ағылшын тілі курстарынан өткен ПОҚ үлесі

 

 

%

30

40

 

 

40

 

 

50

 

 

50

 

 

50

 

 

50

19

Шақырылған топ менеджерлер мен шетелдік ғалымдар саны

саны

15

15

15

15

20

20

20

20

Шетелде біліктілігін арттырудан және тағылымдамадан өткен ПОҚ саны

 

саны

4

4

 

 

6

 

6

 

6

 

8

 

8

21

Оқытушылардың шығыс академиялық ұтқырлыққа қатысуы

саны

5

5

7

7

7

7

7

22

Кітапхананы ішкі порталда орналастырылған электронды оқулықтармен толықтыру

 

саны

1400

1500

 

1600

 

1700

 

1800

 

1800

 

1800

23

ПОҚ электрондық оқулықтарын әзірлеу және шығару

саны

20

20

30

30

30

30

30

24

ПОҚ, ЖАОК-тың бейне секцияларын, мастер-кластарын әзірлеу және шығару

сағаттар

40

40

 

50

 

50

 

50

 

60

 

60

 

Мақсаты: Елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына ғылымның үлесін арттыру.

1

Ғылым инфрақұрылымын дамыту. ЖОО-дағы жұмыс істеп тұрған ғылыми – зерттеу бөлімшелері-институттар, зертханалар, конструкторлық бюролар және т. б.

 

 

 

саны

 

 

 

3

 

 

 

3

 

 

 

5

 

 

 

5

 

5

 

5

 

 

 

5

2

Ғылыми жобаларды әзірлеумен айналысатын университеттің ПОҚ және қызметкерлерінің үлесі

 

 

%

 

 

27

 

 

30

 

 

33

 

 

33

 

 

35

 

35

 

35

3

Сыртқы көздер есебінен қаржыландырылатын ғылыми-зерттеу жобаларының саны.

 

 

саны

 

 

14

 

 

18

 

 

18

 

 

20

 

 

25

 

 

25

 

 

30

4

Шаруашылық субъектілерінің тапсырысы бойынша жүзеге асырылатын ҒЗЖ.

 

саны

 

6

 

7

 

8

 

8

 

10

 

10

 

12

5

ЖОО-ның ғылыми жобаларының коммерцияландырылған нәтижелерінің саны

 

саны

 

2

 

2

 

2

 

3

 

3

 

3

 

4

6

ЖОО қаражаты есебінен іргелі және қолданбалы зерттеулерді ұйымдастыру және жүргізу

 саны

 

5

 

7

 

8

 

9

 

10

 

10

 

12

7

ПОҚ/студенттердің қатысуымен іске асырылатын стартаптар.

саны

 

2

 

2

 

3

 

4

4

5

5

8

Тіркелген авторлық құқықтар, инновациялық патенттер.

Барлық саны

 

30

 

35

 

40

 

45

 

50

 

55

 

65

9

Лицензия алу және докторантура мамандықтарын іске асыру

 

 

-

 

4

 

4

 

6

 

6

 

6

 

7

10

Шетелдік білім және ғылым ұйымдарымен ынтымақтастық туралы қолданыстағы шарттар

 

саны

110

110

110

110

110

110

110

11

Консорциумдар шеңберінде шетелдік серіктестермен бірлескен ғылыми зерттеулер

саны

 

6

 

7

 

7

 

7

 

8

 

8

 

8

12

Халықаралық ғылыми метрикалық базаларға кіретін импакт-факторы бар халықаралық басылымдардағы жарияланымдар саны

саны

 

 

80

 

85

 

90

 

95

 

100

 

105

 

110

13

ҒЗЖ орындауға қатысатын білім алушылардың үлесі

 

%

 

29

 

31

 

32

 

33

 

34

 

35

 

35

 

Мақсаты:Рухани-адамгершілік, эстетикалық және еңбек тәрбиесін жетілдіру

1

БҚМУ "Рухани жаңғыру"институтының бағдарламасын жүзеге асыру бойынша қоғамдық-саяси, ғылыми, мәдени-көпшілік іс-шаралары

 

саны

 

 

 

 

20

 

 

 

 

20

 

 

 

 

20

 

 

20

 

 

20

 

 

20

 

 

20

2

Жастардың бойында белсенді азаматтық ұстанымды, әлеуметтік жауапкершілікті, патриоттық сезімді, жоғары адамгершілік және көшбасшылық қасиеттерді қалыптастыру бойынша іс-шаралар өткізу

 

саны

 

22

 

22

 

22

 

22

 

22

 

22

 

22

3

Әлеуметтік маңызы бар жастар жобаларын іске асыру

саны

7

7

7

7

7

7

7

4

Студенттік еңбек отрядтарының, "Жасыл Ел" отрядтарының, еріктілер қозғалысының қызметін қамтамасыз ету

 

 

саны

300

300

300

400

 

 

 

500

 

 

 

500

 

 

 

500

5

Университет спорт секцияларына студенттерді тарту

саны

300

300

450

500

 

500

600

 

600

 

6-бөлім. Университет дамуының күтілетін нәтижелері

 

           Стратегиялық жоспарды іске асырудан күтілетін нәтижелер:

- БҚМУ-да жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің бәсекеге қабілетті жүйесін қолдау;

- білім сапасын арттыру;

- ғылыми және инновациялық білім беру қызметін қамтамасыз ететін инфрақұрылым құру;

- БҚМУ базасында Білім, ғылым және өндіріс интеграциясы;

- университеттің тұрақты әлеуметтік-экономикалық жағдайын және өңірдегі жетекші рөлін сақтау;

- ғылыми зерттеулердің сапасы мен қажеттілігін арттыру, халықаралық ғылыми-білім беру кеңістігіне интеграциялау.

- ПОҚ мен білім алушылардың парасаттылығы мен академиялық адалдығы принциптерімен қамтамасыз етілген;

- БҚМУ ғылымын дамытудың басым бағыттары бойынша жаңа формациядағы ғылыми-педагогикалық кадрлар даярланды және ғылыми мектептер құрылды.

Brandbook

 

brendbook

EDU NEWS

ҚР БҒМ ресми Telegram-каналы

Официальный Telegram-канал МОН РК

Абай Құнанбайұлының туғанына 175 жыл

 

175-Abai

Әл-Фарабидің туғанына 1150 жыл

 

Сауалнама - Анкета

 

Есіңде болсын! - Помните!

Жалған хабарлама жауапкершілігі...

stop-teror

За анонимные сообщения...

ВИРТУАЛДЫ ТУР

МӘЛІМЕТТЕР ҚОРЫ

Frontpage Slideshow | Copyright © 2006-2012 JoomlaWorks Ltd.

БАЙЛАНЫСТА БОЛ